Η πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου, με αριθμό 319/2025 η οποία εκδόθηκε σε δεύτερο και τελευταίο βαθμό δικαιοδοσίας, αναδεικνύει με ιδιαίτερη σαφήνεια τα όρια της ελευθερίας έκφρασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ιδίως στο Facebook, επιβεβαιώνοντας ότι μία δυσφημιστική ανάρτηση μπορεί να θεμελιώσει αστική ευθύνη και αξίωση αποζημίωσης για προσβολή προσωπικότητας και ηθική βλάβη. Η ανάλυση της απόφασης από τη δικηγορική εταιρεία Εὔνομος που χειρίστηκε την υπόθεση, παρουσιάζει τα βασικά νομικά κριτήρια, που εφαρμόζει η νομολογία σε περιπτώσεις δυσφήμισης μέσω των social media.
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΥΠΟΘΕΣΗΣ ΠΡΟΣΒΟΛΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΕΣΩ FACEBOOK ΚΑΙ ΔΥΣΦΗΜΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΡΤΗΣΗΣ.
Ο υπαίτιος της προσβλητικής ανάρτησης έγραψε μεταξύ άλλων, στην επίμαχη ανάρτηση στο «facebook», για την οποία ασκήθηκε αγωγή αποζημιώσεως από τους θιγόμενους, τα εξής : «Αν σε περίοδο COVID είναι σωστό μαθητές να επισκέπτονται πολυοδοντιατρείο στην περιοχή της…………είναι ένα ερώτημα. Από ποιον πήραν άδεια, ποιο υγειονομικό πρωτόκολλο ακολουθήθηκε, γιατί βλέπω ακόμα και συνάδελφο να μιλάει χωρίς μάσκα και ποιος ρώτησε και εξέτασε τα παιδιά μας και τους έδωσε ιστορικό χωρίς έγγραφη άδεια είναι ένα άλλο ερώτημα. Το συγκεκριμένο πολυοδοντιατρείο το έχει ξανακάνει αυτό; και πάλι ποιος τους είχε δώσει άδεια; Αυτό που δεν είναι ερωτηματικό είναι ότι στο συγκεκριμένο χώρο δουλεύουν μέλη του ΔΣ του τοπικού συλλόγου ή δούλευαν μέλη του ΔΣ τ….…………….οπότε μπορεί να κάνει ό,τι θέλει ακόμα και να διαφημίζεται στους σινεμάδες…..».
ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΕΦΕΤΕΙΟΥ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΕ SOCIAL MEDIA.
Σύμφωνα με έναν από τους ισχυρισμούς του ενάγοντος, ο οποίος προέβη στην προσβλητική ανάρτηση, οι παθόντες συνετέλεσαν οι ίδιοι στην έκθεση τους στο facebook, διότι αυτοί δέχθηκαν επίσκεψη στον χώρο του οδοντιατρείου τους, από μαθητές, κατά την περίοδο τού κορονοϊού και ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη τα μέτρα περιορισμού μετακινήσεων. Επιπλέον, ισχυρίστηκε ότι παρανόμησαν, διότι προέβησαν σε αθέμιτη διαφήμιση και δέχθηκαν μαθητές σχολείου, το οποίο ενήργησε ως μεσάζων, κατά τους ισχυρισμούς του.
Το Εφετείο Ναυπλίου απαντώντας στον παραπάνω ισχυρισμό, έκρινε ότι δεν τίθεται ζήτημα συνυπαιτιότητας των παθόντων, ως προς την βλάβη, που υπέστησαν από την καταχώριση στο «facebook» της «καταγγελίας» του εναγομένου, διότι δεν σχετίζεται, το ζήτημα της επίσκεψης των μαθητών στο οδοντιατρείο, με τον τρόπο, που επέλεξε να καταγγείλει τους εν λόγω οδοντιάτρους ο καταγγέλλων – εναγόμενος.
Το Δικαστήριο επεσήμανε ότι η δυσφήμιση ως αστικό αδίκημα, θεμελιώνεται υποκειμενικά και σε απλή αμέλεια του δράστη και δεν χρειάζεται απαραιτήτως πρόθεση, δόλος και, κατά συνέπεια, όποιος διαδίδει σε τρίτους με οποιονδήποτε τρόπο, γεγονότα, που μπορούν να βλάψουν την τιμή και την υπόληψη του τρίτου, έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει.
ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΠΑΘΟΝΤΩΝ ΣΤΟ ΕΥΡΥ ΚΟΙΝΟ ΧΩΡΙΣ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ – ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΔΥΣΦΗΜΙΣΗΣ.
Το Δικαστήριο, λοιπόν, δέχθηκε, σε δεύτερο και τελευταίο βαθμό, ότι ο εναγόμενος – καταγγέλλων διέδωσε γεγονότα ικανά να πλήξουν την τιμή και την υπόληψη των εναγομένων – παθόντων και ειδικότερα, ισχυρίστηκε ότι ο πρώτος ενάγων – παθών δεν είχε λάβει την απαιτούμενη άδεια από τον οικείο οδοντιατρικό σύλλογο, για την πραγματοποίηση της επίσκεψης και ότι ο δεύτερος ενάγων μαζί με τον πρώτο, που διατηρούσε το οδοντιατρείο, δεν τηρούσαν τα υγειονομικά πρωτόκολλα. Αξιοσημείωτη και πολύ σημαντική τυγχάνει η παραδοχή της δικαστικής απόφασης ότι, παρά το ότι ο καταγγέλλων – εναγόμενος δεν ανέφερε τα ονόματα των παθόντων στην ανάρτησή του, εν τούτοις, γινόταν ευχερώς αντιληπτό ότι επρόκειτο για το συγκεκριμένο οδοντιατρείο, γιατί αναφέρθηκε στην ανάρτησή του, σε οδοντιατρείο στον συγκεκριμένο τόπο και ανέφερε ότι οι «υπαίτιοι» συμμετέχουν σε οικείες επαγγελματικές οργανώσεις, ενώ αναφέρθηκε σε προγενέστερες ιδιαιτέρως χαρακτηριστικές πράξεις και συγκεκριμένα, στην διαφήμιση του οδοντιατρείου στους κινηματογράφους [σινεμάδες]. Επιπλέον, χρησιμοποίησε την εικόνα του δευτέρου ενάγοντα – παθόντος, με την αμφίεση, που είχε, σε σχετική προεκλογική αφίσα του, καθώς ήταν υποψήφιος για τις εκλογές του Δ.Σ., του οικείου οδοντιατρικού συλλόγου, καθήμενο στην καρέκλα του οδοντιατρείου και εξετάζοντας έναν μικρό μαθητή, ενώ στο βάθος φαίνεται και η γραμματέας του οδοντιατρείου.
ΟΡΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΔΥΣΦΗΜΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ.
Ο θυμός δεν συνιστά δικαιολογημένο ενδιαφέρον κατά την έννοια του νόμου.
Το σημαντικότερο σκέλος της δικαστικής αποφάσεως, ως προς την κρίση και κατάφασή της, για την προσβολή της προσωπικότητας των εναγόντων – παθόντων, πηγάζει από την ίδια την παραδοχή του εναγομένου – δράστη, ο οποίος στην μεταγενέστερη ανάρτησή του, παραδέχεται ότι ο θυμός είναι κακός σύμβουλος, φράση, η οποία υποδηλώνει ότι η ανάρτηση στο «facebook», ήταν απότοκος συναισθήματος θυμού και όχι δικαιολογημένου ενδιαφέροντος, όπως υποστήριξε στο πρωτόδικο δικαστήριο και επανέφερε τον ίδιο ισχυρισμό του στο Εφετείο. Το γεγονός του θυμού του, αποδείχθηκε και από το γεγονός ότι συμμορφώθηκε αμέσως με την απαίτηση κάποιων εκ των μελών του Δ.Σ. του οδοντιατρικού συλλόγου, να ζητήσει δημοσίως συγγνώμη, όταν αυτά τα μέλη θεώρησαν ότι η ανάρτηση ήταν προσβλητική γι’ αυτούς.
Το Δικαστήριο συνεχίζει στο σκεπτικό του ότι, εάν ο σκοπός του εναγομένου – καταγγέλλοντος, ήταν να προστατευθεί η δημόσια υγεία και το οδοντιατρικό επάγγελμα από πιθανές πειθαρχικές παραβάσεις, τότε θα είχε απευθυνθεί απευθείας στον οικείο οδοντιατρικό σύλλογο, υποβάλλοντας έγγραφη καταγγελία και δεν θα είχε προβεί στην ανάρτησή του στο facebook, η οποία δεν ήταν αναγκαία, για την υπεράσπιση οποιουδήποτε δικαιώματος και δικαιολογημένου ενδιαφέροντος. Επιπλέον, επισημαίνει ότι ο οδοντιατρικός σύλλογος κινήθηκε αυτεπαγγέλτως, μετά την ανωτέρω ανάρτηση, ενώ ο ίδιος ο εναγόμενος ουδέποτε προέβη σε σχετική έγγραφη καταγγελία κατά των εναγόντων – παθόντων.
ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΔΥΣΦΗΜΙΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ.
Παραδοχή του δικαστηρίου για το δυσφημιστικό περιεχόμενο της ανάρτησης και την προσβολή των παθόντων.
Εν συνεχεία, το Εφετείο Ναυπλίου δέχθηκε τους ισχυρισμούς των παθόντων, ότι η ανάρτηση έγινε γνωστή σε ευρύ κύκλο προσώπων και συγκεκριμένα, στους ακολούθους του εναγομένου, αρκετοί από τους οποίους αντέδρασαν, μέσω των αντιδράσεων συναισθήματος, που έχει η εφαρμογή κοινωνικής δικτύωσης στα σχόλια, σε άλλους επαγγελματίες συναδέλφους των διαδίκων, αλλά και σε πρόσωπα εκτός του επαγγελματικού τους περιβάλλοντος, καθώς διαδόθηκε ότι οι ενάγοντες – παθόντες, είναι επαγγελματίες, που δεν σέβονται και δεν τηρούν τους υγειονομικούς κανονισμούς και την επαγγελματική δεοντολογία, ιδιαιτέρως δε για ένα από αυτούς, ότι προβαίνει σε παράνομες πράξεις και τον «κυνηγά» ο οδοντιατρικός σύλλογος .
Περαιτέρω, η ηθική βλάβη των παθόντων συνίσταται, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, στο ότι εμφανίστηκαν ως επαγγελματίες, οι οποίοι δεν τηρούν τους υγειονομικούς κανόνες και την επαγγελματική δεοντολογία και μεταξύ των συναδέλφων τους και μεταξύ των ασθενών και στον γενικότερο κύκλο της πόλεως, στην οποία δραστηριοποιούνται. Λαμβανομένου υπ’όψιν ότι η ανάρτηση είχε δυσμενείς επιπτώσεις στο επαγγελματικό και κοινωνικό περιβάλλον των παθόντων, κρίθηκε ότι πρέπει να καταβληθεί εύλογη αποζημίωση.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ ΛΟΓΩ ΑΝΑΡΤΗΣΗΣ ΣΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ.
Συμπερασματικά, στην παράθεση του σκεπτικού της δικαστικής απόφασης, θα λέγαμε ότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν έναν διαδεδομένο τρόπο επικοινωνίας, μέσω του οποίου κάθε χρήστης μπορεί να εκθέτει τις απόψεις του, στα πλαίσια της ελευθερίας της έκφρασης. ΄Εχοντας υπ’όψιν ότι και η ελευθερία της έκφρασης υπόκειται σε νόμιμους και θεμιτούς περιορισμούς, πρέπει ο κάθε χρήστης να σέβεται τους τρίτους και να μην χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για προσβλητικές και δυσφημιστικές καταχωρίσεις, γιατί σε μια τέτοια περίπτωση, εάν υπερβεί τα όρια, μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο δικαστικού ελέγχου και ενδεχόμενης επιδίκασης αποζημιώσεως, όπως συνέβη στην περίπτωση, που εξετάσαμε.
Η νομολογία επιβεβαιώνει ότι η υπέρβαση των ορίων της ελευθερίας της έκφρασης στα «social media» μπορεί να θεμελιώσει αστική ευθύνη και αξίωση αποζημίωσης για δυσφημιστική ανάρτηση.
Πριν ενεργήσουμε υπό καθεστώς οργής, είναι καλό να θυμόμαστε τα σοφά λόγια τού Θουκυδίδη: «Δύο τα ἐναντιώτατα εὐβουλία εἶναι, τάχος τε καὶ ὀργήν», δηλαδή «δύο πράγματα είναι αντίθετα στην λήψη σωστής απόφασης, η βιασύνη και η οργή».